Ο ρόλος του Τεχνικού Ασφαλείας δεν αποτελεί ένα ακόμη «τεχνικό ζήτημα ρουτίνας», ούτε μια τυπική υποχρέωση που εξαντλείται σε μελέτες και πιστοποιητικά. Είναι ζήτημα ζωής και θανάτου για τους εργαζόμενους, για τις τοπικές κοινωνίες, για το περιβάλλον. Και δυστυχώς, στη σημερινή κοινωνία, κράτος και εργοδοσία την αντιμετωπίζουν ως κόστος.
Με τον όρο «εργατικό ατύχημα» αναφερόμαστε σε ένα βίαιο συμβάν ικανό να προκαλέσει σωματική βλάβη ή θάνατο κατά τη διάρκεια της εργασίας, με βασικό χαρακτηριστικό ότι εξελίσσεται σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα.
Με την έννοια «επαγγελματικός κίνδυνος» αναφερόμαστε στην πιθανότητα να προκληθεί βλάβη στην υγεία του εργαζόμενου λόγω έκθεσης σε πηγές κινδύνου του εργασιακού κι ευρύτερου περιβάλλοντος και στην έκταση αυτής της βλάβης. Οι εργαζόμενοι σε κάθε χώρο εργασίας μπορεί να εκτίθενται σε μια σειρά βλαπτικούς παράγοντες ή επικίνδυνες καταστάσεις. Φυσικά, ανάλογα με τον κλάδο παραγωγής και τις θέσεις εργασίας, οι κίνδυνοι για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων διαφοροποιούνται.
Η περίπτωση της «ΒΙΟΛΑΝΤΑ» ανέδειξε με τον πιο έντονο τρόπο ότι ακόμη και σε χώρους που δεν θεωρούνται «βαριά βιομηχανία», οι κίνδυνοι είναι υπαρκτοί και σοβαροί. Η επεξεργασία τροφίμων περιλαμβάνει μια σειρά διεργασιών που έχουν καύσιμες ύλες, σκόνες, μηχανήματα που λειτουργούν σε ψηλές θερμοκρασίας, που αποτελούν ένα επικίνδυνο μείγμα όταν δεν τηρούνται αυστηρά μέτρα.
Το βασικό ερώτημα είναι: Γιατί φτάνουμε εκεί;
Η απάντηση βρίσκεται στην αντίθεση ανάμεσα στην προστασία της ανθρώπινης ζωής και στο κέρδος. Όταν η ασφάλεια αντιμετωπίζεται ως «κόστος», τότε:
- Καθυστερούνται συντηρήσεις
- Δεν ανανεώνεται εξοπλισμός
- Δεν γίνονται επαρκείς ασκήσεις ετοιμότητας
- Ο ρόλος των τεχνικών Ασφαλείας και των γιατρών Εργασίας υποβαθμίζεται
Η ουσιαστική πυροπροστασία απαιτεί:
- Συστηματική εκτίμηση κινδύνου και επικαιροποίησή της
- Σύγχρονα συστήματα πυρανίχνευσης και κατάσβεσης
- Τακτική συντήρηση και έλεγχο εγκαταστάσεων
- Εκπαίδευση όλων των εργαζομένων, όχι μόνο τυπική αλλά πρακτική
- Σχέδια εκκένωσης και ασκήσεις ετοιμότητας
- Συγκρότηση και ενεργό συμμετοχή των εργαζομένων μέσω Επιτροπών Υγιεινής και Ασφάλειας
Πίσω από τις μεγάλες ελλείψεις μέτρων προστασίας της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων βρίσκεται ο στόχος του κεφαλαίου να αυξήσει το ποσοστό κέρδους.
Αυτές οι μεγάλες ελλείψεις μέτρων προστασίας της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων οδήγησαν στην τραγωδία στο εργοστάσιο της «ΒΙΟΛΑΝΤΑ», αυτές οι μεγάλες ελλείψεις έγιναν σε πλήρη γνώση της διοίκησης για να μεγιστοποιηθούν τα κέρδη, προκαλώντας ακόμη ένα εργοδοτικό έγκλημα.
Με αυτές τις μεγάλες ελλείψεις μέτρων προστασίας της ασφάλειας και της υγείας να είναι ακόμα εδώ, αφού καθημερινά καταγράφονται μετά από καταγγελίες εργαζομένων σοβαρά περιστατικά σε εργοστάσια με διαρροή αερίων, προβλήματα σε εγκαταστάσεις λεβητοστασίων, εφαρμογή της νομοθεσίας στα «χαρτιά», πλημμελής ή καθόλου διανομή μέσων ατομικής προστασίας κ.ά.
Σε αυτή την κατεύθυνση εντάσσεται και η διαμόρφωση ενός πλαισίου ψευδεπίγραφων ελέγχων της εργοδοτικής ευθύνης από τους αρμόδιους ελεγκτικούς μηχανισμούς, που πέραν της υποστελέχωσης των υπηρεσιών ελέγχου, επιτρέπει και τυπικά να μη γίνονται ουσιαστικοί έλεγχοι, επιτρέπει ο ελεγκτής και ο ελεγχόμενος να είναι ο ίδιος με μία απλή υπεύθυνη δήλωση.
Σε αυτήν την κατεύθυνση βρίσκεται και το νομοθετικό πλαίσιο που κατατάσσει τις επιχειρήσεις σε βαθμό επικινδυνότητας με τις επιχειρήσεις που βρίσκονται στην κατηγορία χαμηλής κατάταξης, έτσι ώστε τα προγράμματα ελέγχων να καταρτίζονται με βάση της κατάταξή τους, που έχει ως αποτέλεσμα να μην γίνεται έλεγχος σε πλήθος από αυτές, ενώ για άλλες μπορεί να γίνει δειγματοληπτικά έλεγχος ή υπάρχει δυνατότητα να γίνει και στα επόμενα χρόνια, αφού πρώτα ξεκινήσει μια δραστηριότητα να λειτουργεί.
Ακόμη και στην περίπτωση που γίνονται έλεγχοι – για παράδειγμα από τις Επιθεωρήσεις ΥΑΕ, μετά από θανατηφόρα ή σοβαρά εργατικά ατυχήματα – συχνά ο έλεγχος δεν προσανατολίζεται στην ευθύνη του εργοδότη, αλλά γίνεται προσπάθεια μετατόπισης της ευθύνης στις πλάτες του εργαζόμενου, του Τεχνικού Ασφάλειας, του Συντονιστή Ασφάλειας.
Από τη μία πλευρά, η επιστήμη και η τεχνολογία έχουν φτάσει σε τέτοιο επίπεδο ανάπτυξης που επιτρέπουν την πρόβλεψη, την πρόληψη και τον έλεγχο σχεδόν κάθε κινδύνου σε έναν βιομηχανικό χώρο. Από την άλλη πλευρά, η πραγματικότητα στους χώρους δουλειάς απέχει δραματικά από αυτές τις δυνατότητες.
Σήμερα υπάρχουν:
- Προηγμένα συστήματα πυρανίχνευσης με αισθητήρες πολλαπλών παραμέτρων
- Αυτόματα συστήματα κατάσβεσης με αδρανή αέρια, αφρό ή μικροσταγονίδια νερού
- Λογισμικά ανάλυσης κινδύνου και προσομοίωσης σεναρίων πυρκαγιάς και έκρηξης
- Επιστημονική γνώση για φαινόμενα όπως εκρήξεις σκόνης, θερμική διαφυγή.
- Κι όμως, παρά αυτήν τη γνώση, συνεχίζουμε να βλέπουμε σοβαρά περιστατικά, τραυματισμούς, απώλειες ζωών.
Γιατί η αξιοποίηση αυτής της γνώσης δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τις τεχνικές δυνατότητες, αλλά από το ποιος έχει τον έλεγχο της παραγωγής και με ποια κριτήρια λειτουργεί.
Στους περισσότερους βιομηχανικούς χώρους, στον τομέα της πυροπροστασίας ειδικά, οι κίνδυνοι είναι πολυπαραγοντικοί:
- Εύφλεκτα υλικά και χημικές ουσίες
- Συσσώρευση σκόνης (ιδιαίτερα σε βιομηχανίες τροφίμων)
- Υψηλές θερμοκρασίες και ενεργειακά φορτία
- Ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις
- Ανθρώπινος παράγοντας υπό συνθήκες πίεσης
Η επιστήμη και η ανθρώπινη γνώση έχουν αποδείξει ότι ατυχήματα μεγάλης έκτασης δεν είναι τυχαία. Είναι αποτέλεσμα αλληλουχίας αστοχιών – αυτό που ονομάζουμε «αλυσίδα συμβάντων». Αν δεν σπάσει αυτή η αλυσίδα σε κάποιο σημείο, το ατύχημα γίνεται αναπόφευκτο.
Υπάρχει η γνώση με σαφείς κατευθύνσεις για τέτοιους χώρους:
- Συνεχής απομάκρυνση σκόνης και αποφυγή συσσωρεύσεων
- Αντιεκρηκτικός εξοπλισμός
- Κατάλληλος εξαερισμός
- Συστήματα έγκαιρης ανίχνευσης θερμοκρασίας και καπνού
- Διαχωρισμός επικίνδυνων διεργασιών
Αντίστοιχα μιλάμε, σε βαριές βιομηχανίες και εγκαταστάσεις υψηλής επικινδυνότητας, για ατυχήματα τύπου Seveso, όπου οι συνέπειες ξεπερνούν τα όρια του εργοστασίου και πλήττουν ολόκληρες περιοχές. Εκεί η ανάγκη για πρόληψη είναι ακόμη πιο επιτακτική, καθώς εμπλέκονται:
- Τοξικές εκπομπές
- Εκρήξεις μεγάλης ισχύος
- Περιβαλλοντική καταστροφή
Η τεχνολογία και επιστήμη μπορούν να προβλέψουν τέτοια σενάρια. Υπάρχουν μοντέλα διασποράς, συστήματα ελέγχου διεργασιών, μηχανισμοί αυτόματης διακοπής λειτουργίας. Ομως και πάλι, η εφαρμογή τους εξαρτάται από το αν θεωρούνται «αναγκαία» ή «πολυτέλεια».
Και εδώ επιστρέφουμε στην αρχική αντίφαση:
Δεν λείπει η γνώση, δεν λείπει η τεχνολογία. Λείπει η εφαρμογή τους με κριτήριο την ανθρώπινη ζωή.
Η γεφύρωση αυτής της απόστασης δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα. Είναι κοινωνικό και πολιτικό. Αφορά το ποιος αποφασίζει, με ποια κριτήρια και για ποιον σκοπό οργανώνεται η παραγωγή.
Η εμπειρία δείχνει ότι όπου οι εργαζόμενοι είναι οργανωμένοι, διεκδικούν και ελέγχουν τα μέτρα ασφαλείας υπάρχουν κατακτήσεις. Οπου επικρατεί σιωπή και φόβος, οι κίνδυνοι πολλαπλασιάζονται.
Η τρομακτική έκρηξη στη «ΒΙΟΛΑΝΤΑ» ανέδειξε με τον πιο τραγικό τρόπο την εγκληματική αδιαφορία εργοδοσίας, κυβέρνησης και τοπικών αρχών για τον κίνδυνο μεγάλης έκτασης βιομηχανικών ατυχημάτων. Το δίλημμα «τα κέρδη ή οι ζωές μας» είναι και πάλι εδώ για τους εργαζόμενους και όλον τον λαό της χώρας.
Η δράση και η συμβολή του ΚΚΕ είναι πολύ σημαντική καθώς συμβάλλει στην αποκάλυψη των αιτιών, για να δυναμώσει η πάλη ενάντια στην κρατική και εργοδοτική τρομοκρατία και τις δυνάμεις του κυβερνητικού – εργοδοτικού συνδικαλισμού, που στο όνομα του ρεαλισμού «εκπαιδεύουν» τους εργαζόμενους στη συναίνεση και στη μείωση των απαιτήσεων, στην ανοχή των μέτρων που υπονομεύουν την υγεία και ασφάλεια στους τόπους δουλειάς.
- Να εκπονηθούν ολοκληρωμένες μελέτες – εκτιμήσεις επικινδυνότητας και ανάλογα σχέδια έκτακτης ανάγκης για τις βιομηχανικές περιοχές.
- Τη λήψη μέτρων για την ασφάλεια εγκαταστάσεων, την πρόληψη εργατικών ατυχημάτων, ατυχημάτων μεγάλης έκτασης και επαγγελματικών ασθενειών. Ουσιαστικό έλεγχο της εργοδοτικής ευθύνης από τους ελεγκτικούς μηχανισμούς για τη λήψη μέτρων.
- Τη θεσμοθέτηση μεθοδολογιών και προδιαγραφών, επιστημονική έρευνα με κριτήριο την εγγενή ασφάλεια και την προσαρμογή του εργασιακού και ευρύτερου περιβάλλοντος στις ανάγκες των εργαζομένων και του λαού.
- Απαγόρευση της νυχτερινής εργασίας των γυναικών στη βιοτεχνία και στη βιομηχανία. Να απαγορευτεί η εργασία κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.
- Τη δημιουργία κρατικού Σώματος Τεχνικών Ασφαλείας και Γιατρών Εργασίας και υπηρεσιών ΥΑΕ ενταγμένων στο αποκλειστικά δημόσιο σύστημα Υγείας, κατάργηση των ΕΞΥΠΠ και κάθε επιχειρηματικής δραστηριότητας στο χώρο της ΥΑΕ.
Η πραγματική τιμή στη μνήμη των θυμάτων του τραγικού εργοδοτικού εγκλήματος στο εργοστάσιο της «ΒΙΟΛΑΝΤΑ» θα είναι να δυναμώσει ο αγώνας των εργαζομένων σε όλους τους χώρους δουλειάς για την τήρηση όλων των μέτρων ασφάλειας, ενάντια στην πολιτική που «θυσιάζει» τα δικαιώματα, την υγεία, ακόμα και τη ζωή των εργαζομένων, στον βωμό του καπιταλιστικού κέρδους.
Αναδημοσίευση από τη στήλη «Για τους ένστολους» του Ριζοσπάστη (Σάββατο 23 Μάη 2026 – Κυριακή 24 Μάη 2026)
